Zwarte walnoot (Juglans nigra)

Hoeveel mensen zullen weten dat er een grote zwarte walnoot staat op het grasveldje op de hoek van de Bergleidingweg en de P.C. Stamstraat? Ik moest eraan denken, toen ik de uitspraak van Henri David Thoreau, de Amerikaanse Jac. P. Thijsse, las: ’Het gaat er niet om waar je naar kijkt, het gaat erom wat je ziet.’ Henry David Thoreau, (12 juli 1817 – 6 mei 1862), was een Amerikaans essayist, leraar, sociaal filosoof, natuuronderzoeker en dichter.
Wil je een boom goed zien, dan moet je er dichtbij zijn en ook dan zie je vaak details over het hoofd. Meestal ga ik naar een boom toe. Daarna zoek, kijk en lees ik op het internet en in mijn boeken van alles over de boom en vervolgens ga ik er nog een paar keer naartoe.

De schors van de zwarte walnoot

De zwarte walnoot is een bladverliezende boom die van nature `groeit in het oosten en midden van de Verenigde Staten. Pas na 1629 komt de boom in Europa. Het is een snelgroeiende boom die onder gunstige omstandigheden een hoogte van 20-40 meter kan bereiken. Hij heeft een rechte, donkergrijze, gegroefde stam en heeft weinig last van ziekten en plagen. De zwarte walnoot ontwikkelt zich het best in een voedselrijke goed doorlatende bodem.

Blad van de zwarte walnoot

De geveerde bladeren kunnen wel meer dan 50 cm lang worden. De deelblaadjes zijn van boven donkergroen en kaal, van onderen zijn ze lichter en zacht behaard. De bolvormige vruchten hebben een harde, dikke en ruwe schil. Ze zijn daardoor moeilijk te kraken. De noten zijn eetbaar, maar bederven snel.

In de literatuur wordt vermeld dat er slechts weinig planten onder de zwarte walnoot groeien. Dit wordt veroorzaakt door chemische reacties die door de zwarte walnoot zelf in gang worden gezet. Uiteindelijk ontstaat de chemische verbinding juglon. Juglon remt de kieming, groei overleving en reproductie van andere planten.

Juglon
Zwarte walnoot en weinig ondergroei

Het grasveldje dicht bij de Regge is een prima plek voor deze mooie solitaire boom.

Locatie: Hoek van de Bergleidingweg en de P.C. Stamstraat in Nijverdal
Coördinaten: 52.352683, 6.478215
Bronnen:

Gewone walnoot (Juglans regia) in Nijverdal

In het boek ‘Van Acacia tot Zilverlinde’, de mooiste bomen van Tilburg, schrijft Han van Meegeren over een gewone walnoot die zo dik was, dat er drie mensen nodig waren om hem te omspannen. Zulke dikke walnootbomen staan er niet in onze gemeente. In Nijverdal moeten we ons tevreden stellen met jonge exemplaren. Het voordeel hiervan is dat je de bloemen, bladeren en vruchten van de boom van dichtbij kunt bekijken.

Gewone walnoot aan het voetpad langs de Regge

De gewone walnoot is door de Romeinen in Europa terechtgekomen. De Romeinen en Grieken hadden de walnoten leren waarderen op hun veroveringstochten. De boom groeit van oorsprong in Centraal-Azië en Noord-Iran op warme hellingen in bergachtige streken.
De gewone walnoot voelt zich thuis in ons land. Naast de gewone walnoot zijn er nog diverse ander soorten en cultivars. De zwarte walnoot is daarvan in Nederland het meest aangeplant. Deze boom levert prachtig hout voor allerlei toepassingen, maar de walnoten zijn niet zo lekker.
De gewone walnoot is een langzamer groeier en wordt ± 25 meter hoog. De stam is lichtgrijs. De boom komt het best tot zijn recht op een voedselrijke, kalkrijke en vochtige bodem. Het heldergroene blad is oneven geveerd en zo’n 25 centimeter lang. De deelblaadjes zijn ovaal en hebben een gladde rand.

Blad gewone walnoot

Wanneer je een blad fijnwrijft, ruik je een sterke geur. Deze geur houdt insecten op afstand. Na het verschijnen van het blad komen groene mannelijke katjes en kleinere vrouwelijke bloemen tevoorschijn aan dezelfde boom (éénhuizig). Na de bevruchting nemen de vrouwelijke bloemen enorm in omvang toe om in de nazomer grote, glanzende, op pruimen lijkende vruchten te vormen. Bij de gewone walnoot komen de eerste noten pas na zo’n 10-15 jaar.

Noten aan de gewone walnoot


Het hout van de gewone walnoot is sterk en duurzaam. De meubelindustrie maakt veel gebruik van dit notenhout.

Locatie: Wandelpad langs de Regge, parallel aan de Beethovenlaan in Nijverdal
Coördinaten: 52.35459276978964, 6.480338266125396
Bronnen:
Factsheet Jugla regia
Bomennieuws Herfst 2005 ‘Bomen om op te eten: walnoot en bitternoot

Turkse hazelaars (Corylus colurna) aan de Esweg

Als je geïnteresseerd bent in bomen, kom je nog eens ergens. Zo leidde een wandeling door de Esweg mij via het raadplegen van het internet, naar Nutella, Turkije, Vlaanderen en naar de bibliotheek. Dat kwam zo.
Aan de Esweg staan Boomhazelaars, (Corylus colurna), ook wel Turkse hazelaar genoemd. Om er een stukje over te schrijven kwam ik op het internet bij toeval op de site van Nutella terecht. Het blijkt dat Ferrero, het moederbedrijf van Nutella, enorm veel hazelnoten importeert uit Turkije. Turkije is verantwoordelijk voor 75 % van de hazelnootproductie wereldwijd. Dat was heel interessant om te lezen maar over de Turkse hazelaar kwam ik niet veel te weten. Alleen dat de noten aan die boom te klein zijn voor commerciële productie en dat de Turkse hazelaar daar van nature voorkomt.

De Turkse hazelaar is de enige boom onder de 12 Corylussoorten. De andere soorten en rassen hebben allemaal een struikvorm.
In de zestiende eeuw werd deze boom voor het eerst in Europa aangeplant. Bekend is dat Clusius in 1582 in Wenen de eerste zaden uit Istanbul ontving, waarvan hij in 1587 boompjes in Leiden plantte. Deze bomen staan daar niet meer. De oudste nog levende Turkse hazelaar staat sinds 1795 in de Hortus van Amsterdam.
Na het midden van de vorige eeuw werd de boom van betekenis als park- en laanboom.
De boom wordt rond de 20 m hoog, heeft een gegroefde kurkachtige schors en stelt weinig eisen aan de bodem. Daarnaast is hij weinig gevoelig voor ziekten. Kortom een prima boom voor het openbaar groen.

Schors

Het is een vroege bloeier. In februari verschijnen de lange mannelijke katjes en een paar weken later kun je de kleine vrouwelijke bloemen met rode stempels verwachten.
De donkergroen bladeren zijn rondachtig, behaard en dubbel gezaagd. De boom houdt zijn bladeren het langst van alle bladverliezende bomen.
De vruchtjes zitten in clusters van 3 tot 10 stuks bij elkaar, verpakt in een opvallend omhulsel met smalle slippen die behaard zijn.

Vruchten verpakt in omhulsel Foto: Ten Hoven Bomen

Locatie: De Esweg in Nijverdal tussen de Spijkerweg en de Duivenbreeweg
Coördinaten: 52.362811227155,6.452369984393
Bron(nen): Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij

Gele treurwilg, (Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’), aan de Meester Tijhuisweg

Vanuit ons ouderlijk huis keken we uit op de treurwilg van de buren.. De treurwilg hing over een sloot. Dat is een prima plek voor deze boom. Hij gedijt van nature namelijk het best in vochtige grond. Daarnaast staat hij vaak op begraafplaatsen, want de boom wordt overal geassocieerd met rouw, verdriet en dood.

Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’


Er zijn diverse soorten treurwilgen, maar de soort bij het station is de Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’. Het is de meeste gekweekte soort treurwilg. Rond 1700 was de treurwilg voor het eerst in West-Europa te bewonderen. Deze soort, Salix babylonica, kwam uit China. Dit land is de bakermat van de treurwilgen, Naarmate de handel met China toenam, verspreidde ook de boom zich over de landen van de handelspartners. De Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’ is een kruising van de Salix alba en de Salix babylonica. De bom erfde de goede eigenschappen van beide ouders; de goede winterhardheid van de Salix alba en de afhangende twijgen van de Salix babylonica.

De goudgele twijgen en de gegroefde schors


De bloemen zijn geclusterd in katjes die tevoorschijn komen met de bladeren. Mannelijke en vrouwelijke bloemen staan meestal aan aparte bomen, maar ook wel aan dezelfde boom.

Bloemen zijn geclusterd in katjes die tevoorschijn komen met de bladeren.

Locatie: aan de Meester Tijhuisweg, nabij de bushalte
Coördinaten: 52.366996, 6.461636
Bronnen: Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij

Rode esdoorn (Acer rubrum ‘Scanlon’) in de Paulus Potterstraat

‘Wie luistert, weet meer ‘volgens NPO Radio 1. Ik luister vaak naar deze zender en daar hoorde ik half maart 2022 dat de gemeente Hellendoorn de groenste gemeente van de regio is.
Dat klonk goed, totdat ik op de Groenmonitor 2020 keek. Daar bleek Hellendoorn weliswaar de groenste gemeente van Twente te zijn, maar landelijk slechts op plaats 96 staat. (in 2020 telde Nederland 355 gemeenten)

Acer rubrum ‘Scanlon’


‘Wie wandelt, ziet meer’ is mijn slogan. In de Paulus Potterstraat zag ik diezelfde morgen een boom met opvallende rode bloempjes. Ze vielen zo op, omdat er nog geen blad aan de boom te bekennen viel. Ik wist niet hoe de boom heette, maar na wat speurwerk bleek het de Acer Rubrum ‘Scanlon’ te zijn.
Het is een middelgrote zuilvormige rode esdoorn. Die van nature uit Noord Amerika stamt. De soortnaam ‘Scanlon’ verwijst naar Edward H. Scanlon. Deze boomkundige bracht de straatboom rond 1950 in de handel.
Het blad is in eerste instantie groen, maar verkleurt in de herfst naar purperen oranje tinten.
Acer rubrum ‘Scanlon’ is vanwege de hoge nectar- en pollenwaarde een vroege voedselplant voor bijen en andere insecten.

Bloempjes Acer rubrum ‘Scanlon’

Locatie: Paulus Potterstraat te Nijverdal
Coördinaten: 52.357983, 6.465294
Bronnen: Boomkwekerij Ebben

Kattenbos Nijverdal 2

Als ik een boom zou zijn, zou ik graag in een Botanische Tuin staan In die tuinen staan de planten centraal.. Deze worden daar met zorg beheerd. Dat staat in schril contrast met de manier waarop Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten in hun bossen ‘tekeergaan’. De bomen zijn daaf hun leven niet zeker.
Daarom zal ik ook geen vriend van die organisaties worden.


Reusachtige tractoren en andere machines maakten in januari 2022 dwars door het Kattenbos in Nijverdal extra paden en diepe sporen. Zonder rekening te houden met dieren en planten etc. boven en in de bodem werd er in korte tijd met grof geweld en veel lawaai van alles omgezaagd en verruïneerd. De uitstaling die hiervan uitgaat is: ‘wij doen wat we willen, maar jullie moeten je aan de regels houden want anders verstoor je de natuur’. Niet gek dat zo’n houding hondenliefhebbers, motorcrossers en mountainbikers aanzet om te doen wat hun goeddunkt.
Bos uitdunnen kan ook voorzichtig gebeuren met compassie voor plant en dier.

Dougglasspar in het Kattenbos, 2022-01-29

Deze week kreeg ik het magazine van de Hortus Botanicus Leiden 2022 in de bus. Er staat een portret in van de Schotse plantenjager David Douglas. Deze man leefde van 1799 tot 1834, maar in die korte tijd introduceerde hij in Europa meer dan 200 planten, waaronder de douglasspar (Pseudotsuga menziesii). Geheel toevallig lees ik op  dit moment ‘Het levensverhaal van de boom’. De schrijver, David Suzuki, brengt in dit boek een ode aan die douglasspar.

Als u nu (2022-01-27)  een wandeling maakt door het Kattenbos bij Nijverdal kunt u letterlijk en figuurlijk struikelen over deze bomen. Ze worden samen met ander ‘groen goud’ bij bossen omgezaagd!
Oppervlakkig gezien lijkt de douglas wel wat op onze kerstboom, de fijnspar. De naalden zijn echter voelbaar zachter en bij het fijnwrijven van de naalden ruik je duidelijk een citrusgeur. Dezelfde geur die u aantreft in… dennenshampoo!!! Erg karakteristiek is het “tongetje” dat tussen de kegelschubben uitsteekt en de kaarsrechte stam.

Gewone sneeuwbes Symphoricarpos albus, 2022-01-20

Zo’n 31 kinderen raakten gewond door de TikTok-challenge ‘vuurwerk stampen’. Daarbij wordt klein vuurwerk aangestoken en daar wordt op gestampt. Dat geeft een harde knal.

Ik moest aan bovengenoemde challenge denken toen ik langs een paar sneeuwbesstruiken aan de Lage Esweg (tegenover nr. 22) liep. Als je op zo’n witte bes trapt, springt deze  met een knal open. Fascinerend die gedachtesprongen. Bij mijn ouderlijk huis stonden vroeger ook sneeuwbesstruiken. Mijn moeder was er niet blij mee, want ze dienden vaak als munitie in de blaaspijp van kinderen die de bessen dan op de (pas gezeemde) ramen kapot ‘schoten’.

De sneeuwbes(struik) Symphoricarpos albus heeft haar oorsprong in Noord-Amerika en behoort tot de kamperfoeliefamilie. De klokjesvormige bloempjes zijn in tegenstelling tot de bessen roze. Door bijen en zweefvliegen wordt de plant erg gewaardeerd. Vooral in augustus en september, wanneer er relatief weinig andere planten meer bloeien, worden ze massaal door deze insecten bezocht.

De wetenschappelijke naam bestaat uit twee delen, Symphoricarpos albus. De eerste naam is de geslachtsnaam Symphoricarpos Deze is ontleend aan het Grieks sumphorein = opeenhopen en karpos = vrucht. De tweede naam is de soortnaam namelijk albus. Dat is wit in het Latijn. De stuik heeft zijn Nederlandse naam te danken aan de witte bessen. De meeste bessen dragen twee zaden die ook wit van kleur zijn. De sneeuwbes is een sterke struik die op elke grond gedijt en genoegen neemt met een schaduwrijke plek.

Locatie: Lage Esweg Nijverdal tegenover nr. 22
Coördinatie: 52.352069, 6.462609
Bron: Bijenplant in beeld, Arjan Neve

Staatsbosboekhouders, 2022-01-19

Staatsbosbeheer is weer lekker  bezig op de Sallandse Heuvelrg bij Nijverdal. Van heinde en ver hoor je het zagen,en het krakend neerstorten van bomen.
De stammen brengen veel geld op en het restgroen ook. Bij Staatsbosbeheer maken de boekhouders de dienst uit. Die staatsbosboekhouders houden meer van euro’s dan van beuken. Zoveel is duidelijk.

Meer bos is belangrijk bij het verminderen van de gevolgen van klimaatverandering. De oppervlakte bos in Nederland is echter in de afgelopen vier jaar met 1925 hectare afgenomen. Dat blijkt uit een recente analyse van Wageningen Environmental Research. Nederland heeft momenteel 363. 801 hectare bos. Dat is vergelijkbaar met het niveau van 1990.

Kappen met kappen, 2022-01-10

Tegen alle natuurlijke logica blijft Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten onhaalbare wensnatuur in de vorm van heidelandschap najagen.
Het LNBB pleit ervoor ‘de natuur’ te volgen’ en die soorten en habitats die het goed doen bij stikstof te laten gedijen, zoals bossen en weiden en de dieren en planten die daarin voorkomen.

Deze echte versterking van het landschap heeft tevens als voordeel dat het veel minder menselijk ingrijpen vergt (veel minder zagen, niet meer met zware machines de bodem verdichten, geen verstoring meer voor vogels en andere dieren, meer draagvlak onder de bevolking etc.) en dat het bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen van Parijs. In oud bos is veel meer koolstof opgeslagen dan in heide.