Gladde iep (Ulmus minor) aan de Nijkerkendijk

Voor het Medisch Centrum aan de Nijkerkendijk staan een aantal mooie bomen. De eerste boom vanaf de Gerard Doustraat is de gladde iep. Het feit dat deze boom hier nog staat, is best bijzonder. Door de iepziekte is de soort in 100 jaar van zeer algemeen erg zeldzaam geworden.  De iepziekte wordt veroorzaakt door een parasitaire schimmel, Ophiostoma ulmi. De schimmel wordt verspreid door iepenspintkevertjes die in het spinthout van de iepen leven. De ziekte groeide in de twintigste eeuw uit tot een ware epidemie.  De boom ,in 1967 geplant, verdient dus onze aandacht.

Voordat de iepziekte vele slachtoffers maakte, stond de gladde iep bekend als een sterke, oer-Hollandse boom die overal aangeplant werd en wel 400 jaar oud kon worden. De gladde iep heeft een paar opvallende kenmerken:

  • Het blad is glanzend, heeft een langwerpige eivorm en is asymmetrisch. De bladvoet is aan de ene kant langer dan aan de andere kant.
  • De bloempjes die in bosjes bij elkaar staan, bloeien enkele weken voordat de bladeren uitlopen.
  • Het overdadige zaad, dat met de wind alle kanten uit waait. Het zaadje zit bovenin de gevleugelde vrucht, tegen de insnijding aan.
  • De iepen worden ook wel olmen genoemd. Die naam is afgeleid van het Latijnse woord Ulmus.

Locatie: Vóór het Medisch Centrum aan de Nijkerkendijk in Nijverdal
Coördinaten: 52.36070441879,6.46598273948
Bronnen:
Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij
Flora van Nederland: Gladde iep

Zuileiken (Quercus robur ‘Fastigiata’) aan de Kerkskstraat in Nijverdal

Het heeft een tijd geduurd voor dat ik zag dat de zogenaamde populieren in de Kerkstraat geen populieren waren, maar zuilvormige zomereiken.
Ik wist dat er van allerlei bomen zuilvormige variëteiten bestonden, maar dat ook van de zomereik het geval was, was mij onbekend.

Nu weet ik beter. Ze bestaan en al heel lang ook. In het boekje ‘Boomen en Heesters in Parken en tuinen’ van H.E Hartogh las ik het volgende: “Alle zuilvormige eiken stammen af van de zogenaamde “Schöne Eiche.” Deze eik groeide rond het jaar 1450 door een toevallige knoppenmutatie zuilvormig op in een bos bij kasteel Babenhausen in Hessen. Van daaruit zijn ze over de hele wereld aangeplant en in 2006 in de Kerkstraat beland. De zuileik is een sterke boom met dicht rechtopstaande vertakkingen die in de loop der jaren 30 meter

Locatie: Kerkstraat in Nijverdal
Coördinaten: 52.360916077783,6.476675843811
Bron: Missouri Botanic Garden

Grootbloemige Chinese kornoelje (Cornus kousa var. chinensis)

Iedereen die nu (eind mei 2021) over de Piet Heinweg fietst om bijvoorbeeld naar het zwembad ‘Het Ravijn’ of naar de sportschool ‘Basic-Fit’ te gaan, zal wellicht gezien hebben dat de bomen langs het spoor opvallende bloemen dragen.

Het zijn de bloemen van de Cornus kousa var.chinensis. De opvallendste delen van de ‘bloem’ zijn de vier gepunte bloembladachtige eerst lichtgroene en later witte schutbladen die de onbeduidende geelgroene, echte bloemen omringen. Deze schutbladen trekken o.a. insecten aan. De insecten zijn nodig om de bloemen te bestuiven. Wanneer de bestuiving is gelukt, zullen er aan het eind van de zomer rozerode vruchten aan de boom te zien zijn.  

De grootbloemige Chinese kornoelje komt hier niet van nature voor. De boom komt uit China en is daar in het begin van de 20e eeuw ontdekt door de ‘plantenverzamelaar Ernest Henry Wilson. Hij heeft duizenden planten geïntroduceerd in Engeland en de Verenigde Staten.

Locatie: Aan de Piet Heinweg in Nijverdal langs het spoor
Coördinaten: 52.36728, 6.45172
Bron: Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij

Rode paardenkastanje (Aesculus x carnea)

Aan de Hexelerweg staan op dit moment (2021-05-25) een paar rode paardenkastanjes in bloei. Deze kastanjes staan er sinds 1997. De rode paardenkastanje is een kruising tussen de witte paardenkastanje en de rode pavia. In het onvolprezen boek ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen’ van Leo Goudzwaard staat dat deze soort mogelijk toevallig is ontstaan in Duitsland omstreeks 1800 en rond 1818 in Frankrijk is gekweekt

Rode paardenkastanje

De boom blijft kleiner dan zijn witte soortgenoot en dat is maar goed ook. Het zou anders dringen worden aan de Hexelerweg.r zijn nog meer verschillen:

  • Hij heeft rozerode bloemen met een geel hartje.
  • De bloemen groeien zelden uit tot kastanjes, maar als dat wel het geval is, zijn de vruchten kleiner en bevat de bolster minder stekels.  
  • Hij bloeit ± 2 weken later
  • Het blad van de rode paardenkastanje mooi glanzend en donkergroen is.
Bloem rode paardenkastanje

Blad rode paardenkastanje

Locatie: Bij Hexelerweg nr.12, Nijverdal
Coördinaten: 52.3521265047358, 6.4680893723656805

Bronnen:
Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij

Indische sering Natchez (Lagerstroemia ‘Natchez’

Op de hoek van de Rijssensestaat en de Van Alphenstraat staat een boompje met de naam Lagerstroemia ‘Natchez’. Ik neem het je niet kwalijk als je er niet direct een beeld bij hebt. De boom is tot nu toe nog niet veel te zien in Nijverdal.
Als de gemeente echter een boom aanplant, kun je ervan uitgaan dat het een soort is, die zijn waarde elders bewezen heeft. Dat klopt hier ook. De boom staat bekend om zijn prachtige bloei. De bloemen doen denken aan seringen maar dan zonder geur. Daar staat tegenover dat ze in de zomer wekenlang een overvloed aan zuiver witte  bloemen dragen. In de herfst valt de boom op door zijn geel tot oranjerode bladeren. Verder heeft de boom een bijzondere afschilferende kaneelkleurige schors.

De Lagerstroemia is inheems in het zuiden van China. Vanwege zijn opvallende kenmerken hebben de mensen hem overal mee naartoe genomen.
De boom groeit  goed in streken waar het lekker warm is. Maar dat is het niet overal. Dus zijn kwekers bezig geweest om soorten te kweken die aan andere eisen voldoen.

De Lagerstroemia ‘Natchez’ is in Amerika gekweekt. Na een een ontwikkelingstraject van 14 jaar is de boom in 1978 geregistreerd door het Amerikaanse nationale arboretum in Washington. Volgens de beschrijving is deze cultivar* winterhard en resistent tegen veel ziekten.Zijn internationale naam kreeg de boom in 1759. Hij werd toen genoemd naar Magnus von Lagerstroem (1691-1759), Zweedse botanicus, directeur van de Zweedse Oost-Indische Compagnie en vriend van Linnaeus.
‘Natchez’ verwijst naar de Natchez; een Amerikaanse inheemse indianenstam.

* een plant die ontstaan is door ingrijpen van de mens, b.v. door selectíe op één of meer verschillende eigenschappen van de plant.

Locatie: Hoek van de Rijssensestaat en de Van Alphenstraat
Coördinaten: 52.355846, 6.465427

Bronnen:
Boom, B.K., Kleijn, H, ‘Bomen hun vorm en kleur, Amsterdam, H.J.W. Bechts’s Uitgeversmaatschappij
Laferstroemia ‘Natchez’, Missouri Botanical Garden

Sierappel ‘Arie Mauritz’ (Malus hupehensis ‘Arie Mauritz’)

Geen appeltje voor de dorst, maar voor de merel

De gemeente Hellendoorn plant graag bomen aan waar mens en dier plezier aan beleven. Zo zijn er in het in 2020 vernieuwde deel van de Rijssensestraat een paar sierappelboompjes geplaatst met de naam ‘Malus hupehensis ‘Arie Mauritz’’. Het blijkt een interessante boom te zijn.

In mei openen de lichtroze knoppen zich en verschijnen de in eerste instantie rozewitte  maar uiteindelijk zuiverwitte  bloemen. Ze ruiken lekker en ze zijn zowel mooi als overvloedig; een feest dus voor allerlei insecten die zich kunnen laven aan de nectar. In de zomer zorgt de boom voor verkoeling. Tijdens de herfst valt de boom op vanwege zijn kleurige herfstbladeren en glimmende knalrode sierappeltjes. Qua grootte en kleur doen ze denken aan kersen en ook de lange stelen bevestigen dit beeld.

Malus hupehensis komt van nature uit China. ‘Hupehensis’ verwijst naar de Chinese provincie Hupeh. De kweker Jan P. Mauritz heeft  via selectie en veredelingstechnieken de  Malus hupehensis ‘Arie Mauritz’  gekweekt. Deze cultivar is weinig vatbaar voor allerlei ziekten en uit het onderzoek laanbomen van PPO Lisse komt de boom  als de beste sierappel naar voren. Als eerbetoon heeft de boomkweker de boom naar zijn vader genoemd.

Lijsterbes ‘Wardii’ (Sorbus ‘Wardii’)

De lijsterbes die de meeste mensen wel kennen is de wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia), maar naast deze lijsterbes zijn er nog zo’n 100 andere soorten.Tijdens een ‘coronawandeling’ liep ik door de vernieuwde Van den Steen van Ommerenstraat. Daar waren vanaf nr. 21 tot aan de De Joncheerelaan een aantal nieuwe boompjes geplant. Het bleken lijsterbessen ‘Wardii’ (Sorbus Wardii) te zijn. De Sorbus Wardii staat erom  bekend dat hij sterk, gezond en klimaatbestendig is.  In april lopen  de knoppen uit en  verschijnen de vrij grote, ovale, zilverachtige bladeren die de boom in de lente en zomer  een elegante verschijning geven. Dat zilverachtige verloopt overigens na enige tijd naar groenachtig. In de vroege zomer verschijnen de witte bloemen, later gevolgd door  geeloranje bessen. De bomen blijven compact en blijft klein worden. De lijsterbes Wardii groeit van nature in Bhutan en Tibet. De Engelse plantenverzamelaar Frank Kingdon Ward (1885-1958)  heeft de boom op een van zijn expedities gevonden en ervoor gezorgd dat hij in Europa terechtkwam. De wetenschappelijke naam voor de lijsterbes ‘Wardii’ is Sorbus ‘Wardii’. Sorbus is  de geslachtsnaam. De soortnaam ‘Wardii’ is’ als eerbetoon toekend aan Frank Kingdon Ward.

Locatie: Nijverdal in de Van den Steen van Ommerenstraat vanaf nr. 21 tot aan de De Joncheerelaan
Coördinaten: 52.366554,06.455858

Bronnen:
Enorme diversiteit nog te onbekend Albert Leemreize Groen kennisnet 368226.pdf

Amerikaanse amberboom “Slender Silhouette, (Liquidambar styraciflua “Slender Silhouette)

In de Brederodestraat staan een paar opvallende zuilvormige bomen.
Het zijn gekweekte varianten van de Amerikaanse amberboom Liquidambar styraciflua “Slender Silhouette.

Deze cultivar is volgens boomkwekerij Ebben een vondst van boomkweker Don Shadow van Shadow Nursery in Tennessee, Verenigde Staten. Hij vond een zeer smalle amberboompje bij een meer. Na verdere selectie is de boom  geregistreerd en in 2002 op de markt gebracht.

De Amerikaanse amberbomen ‘Slender Silhouette’ zijn rond 2011 in de Brederodestraat geplant. Ze passen qua vorm goed in deze niet al te brede straat. Het zijn sterke bomen; ze kunnen goed tegen droogte, stellen geen hoge eisen aan de bodem en zijn niet aan ziekten onderhevig.

De bladeren van de Liquidambar styraciflua “Slender Silhouette, (Foto Boomkwekerij Ebben)

De bloeiwijze valt niet erg op, de bladeren daarentegen zijn opvallend handvormig en veranderen in de lente, zomer en herfst van kleur. In de lente zijn ze groengeel, vervolgens in de zomer donkergroen en voordat ze afvallen kan men in de herfst geniet van prachtige oranjerode herfstkleuren.

Locatie: Brederodestraat Nijverdal , in de buurt van nr. 24 en 31
Coördinaten: 52.353736906777,6.471264783363

Bronnen:
Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij
Boomkwekerij Ebben

Sleedoorns (Prunus spinosa) in het Blokkenpark in Nijverdal

In het Blokkenpark is links van het pad langs de vijver naar de Portlandweg een bosje tegen een heuveltje aangeplant. Een van de struiken in dat bosje is de sleedoorn.
Het is een inheemse struik/boom die in maart al van een afstand opvalt omdat hij overladen is met kleine ‘slagroomwitte’ bloemen. Ze staan in schijnbaar willekeurige kluitjes op de takken en bloeien vóór de bladeren verschijnen.

Insecten vinden in het vroege voorjaar hier de eerste nectaOudere twijgen van de sleedoorn lopen uit in spitse doorns, die een goede bescherming bieden tegen vraat door dieren.
Voor de vogels vormen de struiken door hun dichte groei een ideale broed- en schuilplaats. Na de bloei komen de bolronde, blauw berijpte vruchten die er een beetje uitzien als druiven, maar lang niet zo lekker smaken.
De smaak is wrang, zuur. De sleedoorn heeft daar het voorste deel van zijn naam aan te danken; ‘slee’ betekent ‘de tanden stroef maken’.

Bijzonderheden

  • In de tijd vóór het prikkeldraad was uitgevonden, waren vele weiden, omzoomd door ondoordringbare doornhagen (meidoorns, sleedoorns, maar ook stekelige planten als braam, egelantier en hondsroos).
  • De pruimen’ kunnen worden voor de bereiding van likeur. Voor de liefhebbers: Op het internet zijn ongetwijfeld recepten te vinden.
  • De rupsen van vlinders zijn kieskeurig; ze lusten vaak maar enkele soorten planten. Deze planten noemen we waardplanten. De sleedoorn is een gewilde boom/struik voor een aantal dag- en nachtvlinders waaronder de nachtpauwoog, koningspage, witvlakvlinder.
Rups van de witvlakvlinder, bron wikipedia
  • Behalve als waardplant voor rupsen is de sleedoorn ook van belang voor verschillende andere insectensoorten.
  • Het harde hout werd vroeger gebruikt om er onder andere wandelstokken van te maken.

Locatie: In het Blokkenpark links van het pad langs de vijver naar de Portlandweg
Coördinaten
: 52.355905, 6.47043

Bronnen:
Bellmann, H., Gids van vlinders, rupsen en waardplanten, VKB Media, Utrecht
Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij

Een achttal magnolia’s (Magnolia ‘Spectrum’) aan de Hoge Esweg

Als de magnolia’s bloeien is de lente echt begonnen. Gezien het grote aantal magnolia’s in de tuinen houden veel mensen van de opzichtige bloemen.
Het sprekendst is wel de magnolia stellata met zijn uitbundige witte bloemen.
Dit is een struik van niet hoger dan 2 meter. Als boom wordt de magnolia in tuinen minder toegepast, maar in Nijverdal zijn deze varianten als laanboom in verscheidene straten geplant. Zo brengen op dit moment (2021-04-08) acht magnolia’s ‘Spectrum’ een paarse lentegloed op een dag die allesbehalve voorjaarsachtig aanvoelt.
De bomen zijn in 2014 geplant aan de kant van de Hoge Es/ Bosrand.
De soort is nog niet zo lang te koop. Hij werd in 1963 op de markt gebracht door het National Arboretum in Washington D.C., Verenigde Staten, als kruising tussen Magnolia liliiflora ‘Nigra’ en Magnolia sprengeri ‘Diva’.

Verdere bijzonderheden

  • De magnolia behoort tot de Magnoliaceae. Er zijn 235 soorten bekend. De soort is zo populair dat er door kwekers jaarlijks nieuwe varianten op de markt worden gebracht.
  • De ‘Spectrum” hoort tot de laatbloeiers onder de magnolia’s. Dat heeft als voordeel dat de soort minder last heeft van vrieskou. Pas in april verschijnen de donkerroze bloemen. De boom bloeit kort maar heftig. Ook zonder bloemen is de boom het aanzien waard. Hij heeft mooie vrij grote glanzende bladeren.

  • Het is voor alle magnolia’s van belang dat het plantgat waarin ze worden geplant bestaat uit losgemaakte vochtige grond De vlezige wortels kunnen zo gemakkelijk hun weg vinden.
  • Het is bekend dat de magnolia al vroeg in de geschiedenis voorkomt. Hij was er al in de tijd van de dinosauriërs. Dit is bekend omdat fossiele resten zijn gevonden van honderd miljoen jaar oud. Het geslacht wordt daarom gezien als een van de eerste vertegenwoordigers van de groep der zaadplanten  

Locatie: Hoge Esweg, Nijverdal aan de kant van de Hoge Es/Bosrand
Coördinaten: 52.362323542686,6.450297139507

Bronnen: Goudzwaard, Leo, ‘Loofbomen in Nederland en Vlaanderen, Zeist, KNNV Uitgeverij